.
Spirituele supermarkt. In een cultuur waar alles al beschikbaar is, als optie, lijkt het me niet effectief om de eigen voorkeur te profileren door zich af te zetten tegen andere opties. (Dat is wel nodig wanneer een cultuur structureel weerstand biedt tegen een nieuwe leef- en denkwijze; er moet dan iets bevochten worden: bestaansrecht.) Beter om de eigen voorkeur zo aantrekkelijk mogelijk te maken, zodat hij overtuigt op eigen kracht. Valse vijanden creëren werkt zelfbesmettend.
Recreatie. Als er scheppenden zijn (en de tijd is aan hen), moeten er dan niet ook genieters zijn, - of consumenten, zo u wilt, en toeristen?
Als je radicaal seculier denkt (d.w.z. zonder achter- of bovenwereld), is een zinvol leven ondenkbaar zonder creativiteit, en wel omdat het leven zelf creativiteit is. Zij is niet maar een aardige bijkomstigheid, waar we al dan niet voor kunnen kiezen. Zij is een condicio sine qua non voor het bestaan zelf: alles wat leeft is vrucht van zichzelf reproducerende en zich aanpassende creativiteit. Voor bewuste wezens betekent het dat de creativiteit die zich anders onbewust aan hen voltrekt, tot een ontwikkeling wordt die zij bewust ter hand nemen, willen zij haar als zinvol ervaren. Onze toekomst is aan de scheppende mens.
Het voordeel van Bildung: zij helpt eigen vragen kritisch te onderzoeken en levert materiaal voor mogelijke antwoorden, zonder dat onmiddellijk een bibliotheek, internet of een expert nodig is. Als compagnon de route is Bildung de ideale vriend voor de innerlijke leraar.
Wat China nog van Europa kan leren, - en wat het zelf niet mag vergeten. Een cultuur die haar toekomst ziet in de scheppende mens vergt een politiek systeem dat de institutionele basis en randvoorwaarden schept, én gezond houdt, voor pluriformiteit en tegenspraak, voor dynamiek en experiment, - allemaal gunstig voor creativiteit. (En ook het systeem zelf zal moeten kunnen meebewegen.) Permanente vernieuwing en creativiteit vergen een politiek die zich scherp en flexibel houdt door het toestaan (of zelfs verwelkomen) van kritiek, - iets wat nog steeds geen vanzelfsprekendheid is. Zij vergen een systeem dat vertrouwen heeft in de krachten die in de bevolking leven, door deze ruimdenkend in een zeker evenwicht te houden, zonder voor te schrijven. Creativiteit is een onvoorspelbaar proces dat maximaal de ruimte moet krijgen, - wil je er prioriteit aan geven.
Het primaat van de beleving. Natuurlijk bestaat de ziel, maar hoe? De ziel is een belevingscategorie, staat wellicht voor beleving überhaupt, en heeft als zodanig niets met wetenschap te maken, tenzij beleving objectiverend kan worden onderzocht terwijl zij beleving blijft, - hetgeen mij een onmogelijkheid lijkt. Met andere woorden: hoe kan een 1ste persoonsperspectief (‘ik’) recht worden gedaan vanuit een 3de persoonsperspectief (‘het’)? Je kunt het er wel over hebben, maar dan is het geen beleving meer. Dit betekent niet dat een van beide perspectieven onwaar is, of onbestaand. Integendeel, beide zijn waar en beide hebben recht van spreken, en wel tegelijkertijd, maar zij kunnen niet tot elkaar worden herleid. Wetenschappelijk valt er geen ziel te ontdekken, en toch bestaat zij, - of je moet beleving willen ontkennen.
Oefening. Toen een cursus ‘filosofie van de levenskunst’ niet doorging, merkte ik het lesgeven zelf nodig te hebben, als reminder van waar het mij zelf ook alweer om gaat in levenskunst, om aspecten ervan wederom te actualiseren, en om in het gesprek over filosofie mezelf scherp en flexibel te houden. Plus de mogelijkheid van nieuwe input: door extra studie en door kritische vragen en opmerkingen van cursisten. Levenskunst is nooit vanzelfsprekend.
Veranderlijkheid en creativiteit hangen dramatisch samen. Creativiteit is een van de oorzaken van voortdurende verandering, naast wisselwerking en verval, en omdat niets onveranderlijk is, is creativiteit mogelijk, en nodig. Daarmee is ook vergankelijkheid geïmpliceerd. Wie schept voor de eeuwigheid begrijpt z’n eigen daad niet.
‘Ziel’ is van dezelfde orde als ‘vrije wil’ en ‘toeval’: in mijn beleving zijn zij het geval, een realiteit, - ook al kunnen geen van drieën wetenschappelijk de bestaanstest doorstaan. Zijn zij daarom slechts illusie?
Filosofie is geen wetenschap, noch is zij levensverhaal. Filosofie vraagt naar levensbetekenis, de existentiële relevantie, van wetenschappelijk onderzoek voor mij als mens; hetzelfde kan zij doen met levensverhalen.
Wanneer de mens een product is van een evolutionair proces, hoe gaat die evolutie dan verder? Reikt zij voorbij de mens? Het ligt voor de hand om de ontwikkeling van de menselijke conditie te beschouwen als voortzetting van de evolutie met andere middelen, - met culturele en politieke gebeurtenissen als in het oog springende etappes, en het nieuws (van lokaal tot mondiaal) als berichten van het evolutionaire front. Is de natuur, doorheen deze ontwikkeling, ook nog bezig met het voortbrengen van een nieuwe, posthumane soort?
Eigentijds nihilisme. Men zou kunnen laten zien (en sommige radicale ecodenkers willen dat ook), hoeveel beter het zou zijn voor andere diersoorten wanneer de mens van de aardbodem zou verdwijnen. Echter, wat moet ik met zo’n verhaal als mens? Er een einde aan maken? Hetzelfde met futuristische verhalen van technologieadepten, wanneer zij beweren dat computers/robots in de toekomst zo geavanceerd zullen zijn, dat zij mensen overbodig gaan maken. Maar welke mens zal zijn plek in het leven vrijwillig afstaan aan een robot, hoe geavanceerd ook? Wonderbaarlijk tot welk een onmenselijke ‘hoogte’ men kan geraken, wanneer men de eigen betrokkenheid helemaal weet weg te cijferen! Levensvijandige religies hadden het niet beter kunnen doen.
.
No comments:
Post a Comment