Week 18, 2012

.

Ethiek in meervoud. Er is niet maar één succesformule voor een goed leven. Wat is hiermee geïmpliceerd? Wat zegt het over menszijn, bijvoorbeeld, dat het op meerdere wijzen kan worden geoptimaliseerd?

Ethiek. Er is veel waarvan we denken, of graag zouden willen, dat het noodzakelijk is en niet anders kan, terwijl het bij nader inzien van toeval aan elkaar hangt, - een gedachte die bevrijdt maar ook schrik aanjaagt, en dat is wellicht precies de reden waarom we graag in zo’n noodzakelijkheid geloven: ter bezwering van angst.

Op de vrijmarkt stuitte ik op een boekje over Babaji, met verhalen over en uitspraken van deze zgn Mahavatar uit Haidakhan, – op reis in India heb ik ooit zijn ashram bezocht; Babaji was goeroe geweest van een van mijn hoogleraren filosofie. Bizarre en wonderlijke verhalen. Heb geen neiging om ze belachelijk te maken. Wel verbaas ik me over de innerlijke zekerheid van de goeroe enerzijds en over de innerlijke onzekerheid van de volgelingen anderzijds, met excessen aan beide kanten. Kennelijk is er een grote behoefte aan ‘volledig functionerende personen’. En ook aan devotie: de verering en toewijding spatten van het papier, en Babaji liet het zich allemaal welgevallen, of nodigde er zelfs toe uit.

Wat betreft devotie, is zij een op zichzelf staande behoefte (van de homo lyricus)? Of is zij een teken van innerlijke armoede? Beide zou ook nog kunnen, maar hoe is de eerste dan zonder de tweede? Ben er nog niet uit.

Subjectiviteit. Wanneer ik over Babaji of Nisargadatta lees, over Krishnamurti of Bhagwan, dan lijkt het alsof hun subjectiviteit andere zwaartepunten kende, en hun volgelingen andere behoeften, - passend bij India en niet echt bij onze cultuur. Misschien dat ‘wij’ er iets van geleerd hebben, en wel om ons te bevrijden uit een subjectiviteit die te zeer was ingesteld op een rationaliteit die ons vervreemdde van ons lijf en van de aarde. Een werkelijk alternatief is zij voor Europeanen nooit geworden, behalve in randgebieden.

Is dat aan het veranderen sinds hun dood, enkele decennia geleden? Nauwelijks, lijkt me, temeer daar onze wereld fors in verandering verkeert.

Wat voor subjectiviteit past bij onze cultuur, met wat voor zwaartepunten? Wat voor deel van mijn zelf is dan relevant om te cultiveren? Met wat voor doelstelling voor ogen? Geluk? En wat betekent dat nu, voor ons, in deze cultuur: geluk? Iets heel anders dan waar Babaji c.s. toe opriepen?

Vrijheid: de oneindigheid in ons, - ook al zou kunnen worden bewezen dat we in ons doen en denken volledig gedetermineerd zijn.

Beschavingscrisis? Wat voor waarde moet ik hechten aan crisisverhalen? Is er sprake van een crisis wanneer commentatoren en analytici een dergelijk woord in de mond nemen? Is het misschien de duiding van een overspannen geest? Of van iemand die zichzelf onvermijdelijk wil maken voor de oplossing van de aldus geproclameerde noodsituatie? Of is er werkelijk iets aan de hand met onze beschaving, zodanig dat je van crisis kunt spreken? En dan?

De mens als paradoxaal wezen. Wat ik beleef als mij eigen is vanuit een cultureel perspectief voornamelijk een resultante van een complex aan factoren, - en beide zijn waar.

.