Week 12

.




Morele en spirituele anorexia. Een van mijn motieven voor onderzoek is de dictatuur van valse idealen. In lifestyle magazines, in romans en films, in levenskunstverhalen, in ethische theorieën, in religieuze discoursen: overal tref je suggesties aan over geluk, over een geslaagd leven, over levensdoelen, - verhalen die veel beloven, maar waarvan het de vraag is of iemand ze ooit heeft waargemaakt. Je kunt zeggen dat het om pedagogische of didactische redenen was dat men zo’n onhaalbaar of onwerkelijk ideaal poneerde. Het kan om retorische dan wel commerciële redenen zijn dan men de boel heeft vereenzijdigd, overdreven, of anderszins vertekend. Blijft staan dat mensen die deze verhalen serieus nemen worden geïnfecteerd raken met irrealistische ideaalbeelden. Het is bekend hoe beelden uit de wereld van mode en entertainment invloed kunnen hebben op het zelfbeeld van tieners en houvast zoekende volwassenen, soms met desastreuze gevolgen (denk aan anorexia en andere eetstoornissen). Morele en spirituele ideaalbeelden kunnen evenzeer irrealistisch zijn, met navenante gevolgen. Zeker in een tijd waarin alles zich op de markt wil of moet bewijzen om aandacht te krijgen en te verkopen, is de kans op irrealistische voorstellingen van zaken groot. We kunnen dit als een onvermijdelijk bijverschijnsel van onze cultuur willen relativeren, maar is dat verstandig? Bestaat er niet ook een kans op morele of spirituele anorexia? En wat zijn daarvan de gevolgen? Van een periode waarin onze oriëntatie op deze gebieden beperkt was, en bepaald werd door een cultureel-religieuze hiërarchie, zijn we terecht gekomen in een tijd die keuzevrijheid weliswaar hoog in het vaandel heeft, maar waarin tevens die vrijheid sterk wordt uitgebuit door de retorica van de markt. Ik voel me daar niet wel bij. Zoals reclame ertoe leidt dat ik aanprijzingen van producten niet langer serieus neem, zo bestaat ook de kans dat ik cynisch word over alles wat zich aanprijst in de morele en spirituele supermarkt. Dat wil ik me niet laten gebeuren, en wel omdat het om mijn leven gaat en dat van mijn geliefden, en breder zelfs, onze cultuur. Met een groot woord zou je het ook ‘corruptie’ kunnen noemen. In ieder geval wil ik me bij deze tendens tot vertekening en vereenzijdiging niet neerleggen. Met mijn onderzoek wil ik bijdragen aan het vermogen om in deze materie te onderscheiden. Het kaf van het koren. Het onechte van het echte. Het effectbejag van het authentieke. Met valse schijn en de hang naar het onmogelijke heb ik niets (we hebben er teveel van in de wereld), - en zeker niet wanneer het leidt tot zelfbegoocheling.


De vraag is niet: hoe geraak ik ontwaakt of hoe zorg ik voor een opgeruimd gemoed? Maar: hoe optimaliseer ik mijn menszijn, mijn vrijheid, mijn menswaardigheid? En breder nog, en basaler: hoe ga ik mijn weg als mens, zonder fixatie op uiteindelijkheden. Dit verlicht enorm de queeste!


Over levenskunst heb ik wel iets uit te zoeken, en wel wat ik daar zelf onder versta. Zo vol als mijn huis is, zo vol is mijn hoofd met opvattingen van anderen. Maar wat vind ik ondertussen zelf? Ik dreig een geleerde te worden, door een teveel aan kennis waar ik zelf buiten sta. Een grote onthouding is nodig, en zelfonderzoek, om fris bij mijn eigen (opvatting van) levenskunst te komen.


Is een gemeenschap van gelijkgezinden nodig om je thuis te voelen in de wereld? Kun je zonder, wil je meer dan oppervlakkig leven?








.