Week 14, 2013

.

Mensopvatting. Veel levenskunstige teksten en adviezen blijven vruchteloos, omdat wordt nagelaten te onderzoeken wat het ‘materiaal’ is waarmee gewerkt wordt: wie of wat is de mens? Of het blijft beperkt tot de particulariteiten van deze of gene privé-persoon, uitvergroot naar iedereen. Hoe zouden we van het leven een kunstwerk kunnen maken, als we niet willen weten hoe we in elkaar steken als mens, waar we naar op zoek zijn, en wat het betekent om zich deze vragen te stellen?

Oneindige onvrede. Is het utopische denken niet een erfenis van Plato gecombineerd met monotheïsme? Kennen niet alle vormen van monotheïsme een messiaanse hoop op de mogelijkheid van een verloste werkelijkheid, met een eindtijd als horizon? En valt er te ontkomen aan deze onvrede wanneer zij bij voorbaat is ingebouwd in de wijze waarop het bestaan wordt opgevat, namelijk als fundamenteel tekort schietend, gemeten aan volmaakte ideeën? Het geloof in een ware werkelijkheid kan niet anders dan de bestaande misprijzen of negeren.

.

Week 13

.

Ruimte laten. Kan ik mij in mijn aandacht, in aandachtig zijn, ‘terugtrekken’? Zodat ik kan laten gebeuren wat zich voordoet, in mij en buiten mij, als wolken tegen een blauwe hemel, zonder mij er blindelings mee te identificeren en er quasi-automatisch in mee te gaan? Is dat mogelijk? En zo ja, wenselijk? - gelet op het laten...

Is het ‘ik’ iets anders dan het ‘agens’ van aandacht? ‘Ik’ als de bedrijvende van aandacht, de aandachtgever, - ook al dat niet iets of iemand.

Te bestaan is goed, is definiërend voor het goede als waarde, - en in die zin fundamenteel: een grondwaarde.

.

Week 12

.

Waarom zou ik waarde hechten aan de uitleg die iemand geeft van een levensopvatting die niet de zijne is? – behalve in ideehistorische zin, en dan nog. Hoe zou hij kunnen inleiden in de existentiële noodzaak ervan?

Wijsgeer zijn: in een persoonlijk onderzoek existentieel relevante kwesties opnieuw doordenken vanuit de diepte & sensitiviteit van het eigen vragen.

Wat zegt het dat er mensen zijn met een levensopvatting die volkomen anders is dan de mijne, terwijl zij toch mens zijn zoals ik? Hoe kan het verschil soms zo groot zijn, dat het lijkt alsof we in een ander universum leven? Wat zegt dat over de aard van levensopvattingen? Zijn zij dan niet per definitie relatief? En gerelateerd waaraan?

Bestaan als foutmelding. Hoeveel in onze cultuur is (nog) doortrokken van oerschuld en erfzonde, als basisaanname over hoe wij als mensen in elkaar steken? Alsof het leven in de grond een probleem is en je eigen bestaan iets om je schuldig over te voelen! – een ongemerkt obstakel voor levenliefhebbend leven.

.

Week 11

.

Levensbeaming. De enige metafysica om te overwinnen is de constructie van bovennatuurlijke realiteiten.

Levenskunst. Inderdaad, wat voor waarde hebben tips en ‘pastorale’ adviezen? Is niet voor alles een levensvisie van belang en hoe deze tot ethos, tot levenshouding te maken?

De werkelijkheid behangen met woorden. Mijn zoontje van zeven: ‘Nu ik kan lezen, ziet de wereld er opeens heel anders uit!’. O wonder! Ja!, en ook jammer, zeg ik, een onherroepelijk vaarwel. Wat gebeurt er wanneer wij geletterd raken?

.

Week 10

.

Mensonwaardige realiteiten (zoals religieus geïnspireerde twisten of onderdrukking) bestrijden met verwante, doch vreedzame middelen (zoals filosofie, kunst en spirituele vernieuwing): slechts denkbeeldig?

Nihilisme. Subject/object-denken gebeurt vanuit zelfisolering van de kenner, - een positie die vanzelf de zinvraag oproept, zoals eenzaamheid dat ook doet, want losgesneden van elke zingevend verband.

Denkprimaten. Hoe kan het subject/object-denken vergeten dat we reeds vertrouwelijk omgaan met de dingen waarnaar het denkend een brug wil slaan, alsof er een kloof zou bestaan? Hoe kan het menen dat de beleving een afgeleide is?

Wat maakt verschillende interpretaties mogelijk? Dat wat voorafgaat aan interpretaties, voordat het als ‘iets’ wordt geduid, maar wel beleefd: de werkelijkheid van het ‘ding op zich’, leeg van denktaligheid.

.

Week 9, 2013

.

Is het een teken van onvermogen om niet méér te willen dan er is? Is het filosofische bijziendheid? - in een poging de wereld kloppend te krijgen. Of is het onwetendheid? Valse tevredenheid? Ruimtevrees!

Enthousiasmos. Waar het geloof in het bovennatuurlijke heerst, is nog onvoldoende ‘wereld’, als gerealiseerde geest. Anders gezegd: er is Heilige Geest (in welke formulering dan ook) zolang de menselijke geest zich nog onvoldoende heeft gerealiseerd in een wereld die de mens waardig is. En Hij is nodig om het karwei alsnog te klaren, - zonder bezieling zal het niet lukken. Onnodig om te zeggen dat je er dan maar beter in kunt geloven.

Transcenderen, in de zin van zelfoverschrijding, is eigen aan de menselijke geest, en vindt zich terug in de kennis die de mens ontwikkelt en in de wereld die hij zich creëert. Religie, in zoverre zij het bovennatuurlijke beoogt, is transcendentie die in zelfvergetelheid is gaan geloven in creativiteit, zij het met een verwisseling van afzender. 

.

Week 8

.

 

Hoe het ‘werkelijk’ zit, op zichzelf, los van mijn percepties en opvattingen als mens, weet ik niet. Het enige waar ik zeker van ben, is dat het bestaan er is en dat ik er onderdeel van uit maak. Wat ik van het bestaan weet is geconditioneerd door mijn organisme, door mijn kenvermogens (in meest uitgebreide zin) en door mijn omstandigheden, - de menselijke conditie (inclusief de resultaten van menselijke kenvermogens). Het is des mensen om zich af te vragen wat de levensbetekenis is van onze ervaringen met het bestaan en van de kennis die we erover opdoen, - oftewel wijsbegeerte. De vraag naar levensbetekenis is niet alleen een persoonlijke; ook op cultureel niveau manifesteert zich de vraag. Bijvoorbeeld in de vorm van beelden (de kunsten) en rituelen (religie). De vraag bevraagt het existentieel referentiekader waarin we hebben leren denken en waarderen. Met de verandering van de cultureel-maatschappelijke omstandigheden dringt zich ook de noodzaak op om het heersende referentiekader te her-denken, bij te stellen, en eventueel volledig te vernieuwen.

Ongedachte. Menselijk bewustzijn organiseert en cultiveert zich in spelvorm, een spel met regels, waarvan we gaandeweg vergeten dat het een spel was.

Belangrijker dan een wereldvisie of een referentiekader, belangrijker zelfs dan authenticiteit, is het (zich) realiseren van de ‘leegte’ van alles, vrij van een vaste betekenis.

Hoe komt dat er zoveel verschillende interpretaties van de werkelijkheid zijn? En hoe komt het dat mensen zich zo gemakkelijk voegen naar een andere duiding (bijv door over te gaan naar een ander geloof, of door überhaupt gelovig te worden)? Reden: zo’n duiding is slechts van relatief belang. De mens is mogelijkheid: we passen ons aan, in denken, zolang het geen funeste gevolgen heeft in de alledaagse realiteit, of andersom: zolang het ons voordeel brengt in het vervullen van levensfuncties (met name overleven en voortplanting).

Waarom zouden we ons wel druk maken over een bepaalde duiding van de werkelijkheid? Wanneer belangrijke aspecten onzichtbaar blijven. Wanneer we last hebben van een geest die zich iets aantrekt van de situatie in de wereld. Wanneer we onnodig leed (onrecht e.d.) willen voorkomen of verhelpen. Een duiding van de werkelijkheid is immers niet zonder gevolgen.

.